Cách ngăn ngừa và điều trị sẹo mụn

3.1. HẠN CHẾ VIỆC HÌNH THÀNH SẸO MỤN NHƯ THẾ NÀO?

Thật không may cho những ai phải đối mặt với tình trạng sẹo mụn. Tuy nhiên, có một sự thật rằng bạn hoàn toàn có thể hạn chế tối đa sự xuất hiện của sẹo mụn bằng những phương pháp dưới đây ngay khi còn cơ hội:

• Không sờ chạm vào nốt mụn: Thậm chí bạn nên ngừng tất cả các suy nghĩ về mụn trứng cá trên mặt mình. Không tự ý nặn mụn.
• Điều trị mụn sớm: Điều trị sớm trước khi mụn phát triển lớn hơn và sâu hơn. Cách tốt nhất để xử lý mụn viêm, mụn mủ là điều trị tại chỗ ngay khi mụn mới xuất hiện. Tuân thủ liệu trình của bác sĩ điều trị.

• Lấy nhân mụn đúng cách, đúng thời điểm: Lấy nhân mụn khi chưa thực sự “chín muồi” sẽ để lại hậu quả nặng nề trên da, đặc biệt là các nhân mụn không viêm như mụn đầu trắng.
• Chăm sóc tổn thương mụn đúng cách: Luôn giữ da sạch, thông thoáng và độ ẩm cần thiết.
• Chống nắng: Ánh nắng mặt trời làm tăng sắc tố da và làm tăng mức độ sậm màu của những vết thâm mụn trước đó, từ đó khiến cho vấn đề chữa trị trở nên khó khăn và dai dẳng hơn.

trang 256

• Điều trị sắc tố: Dùng các phương pháp tác động đến sắc tố để điều trị thâm mụn và sẹo dạng dát màu đỏ.

3.2. CÁC BƯỚC ĐIỀU TRỊ BAN ĐẦU

Mục tiêu điều trị sẹo là đảm bảo ức chế sự hình thành vết sẹo, cân bằng sự sản sinh collagen, giảm sẹo lồi, tránh sẹo lõm hình thành sau đó. Vì thế, điều trị sẹo cần phải được thực hiện trong giai đoạn trưởng thành của sẹo (giai đoạn ngay khi vết thương vừa liền da).

Thực tế, thuốc uống và thuốc bôi sử dụng trong điều trị sẹo mụn không làm cải thiện quá nhiều di chứng sẹo mụn. Tuy nhiên, các bác sĩ chuyên khoa có thể tiến hành một số lựa chọn điều trị sẹo mụn phối hợp khác tùy theo vào tuýp da, chi phí và những mong muốn của bạn.

CÂN NHẮC TRƯỚC KHI ĐIỀU TRỊ

• Đo lường áp lực tâm lý: Sẹo mụn có ảnh hưởng đến tâm lý của bạn nhiều không? Bạn có chấp nhận sống chung với chúng và đợi chúng nhạt dần, cải thiện theo thời gian không?
• Đánh giá mức độ và tình trạng sẹo, các loại sẹo hiện có: Sẹo có gây thay đổi diện mạo nhiều không? Một số loại sẹo đáp ứng tốt với điều trị hiện có, nhưng một số khác (ví dụ như sẹo lồi) có thể khiến mức độ nghiêm trọng hơn.
• Tình trạng mụn: Không nên vội bắt đầu điều trị sẹo cho đến khi tình trạng mụn trứng cá của bạn ổn định và ít khả năng tái phát trở lại. Bởi nếu tình trạng mụn vẫn đang tiến triển và tiếp tục để lại sẹo thì bạn sẽ mất một khoản chi phí nữa cho việc điều trị lại từ đầu. Đó là chưa kể có một số phương án điều trị có thể làm nặng thêm tình trạng mụn mà bạn đang có.

trang 257

• Tuổi tác, sức khỏe, tiền sử y khoa: Việc thực hiện một số thủ thuật, một số loại thuốc trị mụn ở người lớn tuổi hoặc người có các vấn đề về sức khỏe cần tuân thủ theo chỉ định của bác sĩ da liễu để tránh các tác dụng phụ không mong muốn.
• Ý kiến của bác sĩ: Tình trạng sẹo khác nhau ở mỗi người nên cách thức và phương pháp được các bác sĩ lựa chọn cũng khác nhau; Cần được tư vấn về hiệu quả điều trị thực tế của từng loại phương pháp cũng như thời gian nghỉ dưỡng (có hay không với từng phương pháp); Chế độ chăm sóc da trước, trong và sau điều trị; Thời gian cần cho liệu trình và chi phí; Đánh giá ngưỡng đau của bạn để chọn thuốc uống, bôi cũng như phương pháp điều trị phù hợp.
• Mong muốn cá nhân: Mong muốn cũng ảnh hưởng nhiều đến liệu trình điều trị. Bạn muốn cải thiện tình trạng của mình cho dễ nhìn hơn hay yêu cầu một làn da hoàn hảo nhất có thể?
• Cân nhắc về chi phí điều trị: Cân nhắc túi tiền của bạn trước khi đưa ra bất kỳ quyết định nào! Bởi phần lớn các thủ thuật điều trị liên quan đến thẩm mỹ đều không được bảo hiểm chi trả. Chi phí điều trị cũng là một con số không hề nhỏ.

trang 258

• Cân nhắc lựa chọn bác sĩ điều trị: Với những bác sĩ chuyên khoa được đào tạo bài bản, bạn sẽ được thăm khám, đánh giá và thảo luận kỹ lưỡng giữa lợi ích và nguy cơ trong điều trị.

3.3. CÁC PHƯƠNG PHÁP ĐIỀU TRỊ SẸO PHỔ BIẾN

ĐỐI VỚI SẸO LÕM (RỖ) PEEL DA

Là phương pháp vẫn được sử dụng trong điều trị sẹo, thâm mụn. Tuy nhiên hiệu quả của chúng trong điều trị sẹo lõm vẫn còn hạn chế, đặc biệt là đối với các sẹo mụn vừa và nặng.

MÀI MÒN DA VÀ SIÊU MÀI MÒN DA

• Mài mòn da: Sử dụng các thiết bị hoạt động điện như bàn chải, con quay, đầu kim cương để mài những sẹo nông trên bề mặt da. Phương pháp này hiếm khi được dùng cho sẹo tăng sinh. Hạn chế của phương pháp này là khả năng gây tăng sắc tố dữ dội và làm nặng thêm tình trạng sẹo lồi hoặc phì đại nên ít khi được áp dụng.

• Siêu mài mòn da: Sử dụng các tinh thể nhôm oxít với đầu hút chân không để loại bỏ các tế bào da trên bề mặt nhằm làm giảm các nếp nhăn nhỏ, vết chân chim hoặc đốm nâu nhưng kém hiệu quả trong điều trị sẹo mụn bởi vì chúng chỉ tác động ở lớp bề mặt và gây bong da nhẹ. Kỹ thuật này cũng cần được cân nhắc kỹ khi thực hiện ở những người da màu.

trang 259

LASER TÁI TẠO BỀ MẶT

Thông qua việc kích thích tái cấu trúc collagen, laser có thể cải thiện cấu trúc và bề mặt mô sẹo. Đôi khi có thể kết hợp laser với một số phương pháp khác để mang lại hiệu quả cao nhất. Laser tái tạo bề mặt được phân thành hai nhóm chính: Laser xâm lấn và không xâm lấn.

• Laser xâm lấn: Thường sử dụng để điều trị sẹo sâu thông qua cơ chế đốt cháy lớp ngoài cùng của da, kích thích sản sinh collagen làm căng mô sẹo, giảm kích thước sẹo. Vì kỹ thuật xâm lấn gây tổn thương trên da nên cần chăm sóc kỹ lưỡng, tránh nhiễm trùng và tăng sắc tố da. Da có thể còn đỏ kéo dài trong vài tháng đến một năm sau khi thực hiện.
• Laser không xâm lấn: Tạo ra các tổn thương nhiệt có kiểm soát, đốt cháy collagen, tái cấu trúc mô collagen bên dưới mô điều trị mà không làm tổn thương lớp thượng bì, làm căng và cải thiện mô sẹo, đặc biệt là các mô sẹo hình hộp, hiệu quả còn hạn chế với các sẹo sâu và sẹo đáy nhọn.

PHẪU THUẬT CẮT MÔ SẸO BẰNG PUNCH

Là kỹ thuật cắt khu trú điểm sẹo, ghép da hoặc nâng mô sẹo bằng thiết bị punch. Hiệu quả trên các sẹo đáy nhọn, sẹo hình hộp và những sẹo xơ hóa nhỏ. Phương pháp này có thể thực hiện riêng lẻ hoặc trước các phương pháp điều trị khác như laser tái tạo bề mặt da, siêu mài mòn hoặc lột da bằng hóa chất.

trang 260

• Cắt bằng punch và khâu: Phương pháp này lấy bỏ mô sẹo bằng punch, sau đó khâu miệng vết thương lại bằng mũi kim siêu nhỏ, giúp lành sẹo tốt hơn.

• Ghép mô sẹo bằng punch: Sau khi cắt mô sẹo bằng puch, thay vì khâu hoặc để nguyên, các bác sĩ sẽ có thể sử dụng một mảnh ghép da ở vị trí khác (thông thường là vùng da phía sau tai) đặt vào mô sẹo đã được cắt và cố định bằng băng dính y tế. Phương pháp này cho hiệu quả tốt đối với các trường hợp sẹo sâu.
• Nâng mô sẹo bằng punch: Sau khi tách mô sẹo khỏi mô xung quanh bằng puch, mô sẹo không được bỏ đi mà được nâng lên để cải thiện tình trạng lõm.

KỸ THUẬT TÁCH ĐÁY SẸO

Được thực hiện bằng cách sử dụng dao phẫu thuật cắt các dải xơ hóa, giải phóng mô sẹo, giúp tái cấu trúc, hình thành collagen mới làm đầy sẹo một cách hiệu quả, đặc biệt đối với sẹo đáy bầu. Sau khi tổn thương lành có thể kết hợp thêm tiêm chất làm đầy, mỡ tự thân hoặc sản phẩm kích thích sản sinh collagen tự thân như huyết tương giàu tiểu cầu (PRP).

KỸ THUẬT LÀM ĐẦY MÔ SẸO

mỡ tự thân hoặc collagen, filler…

trang 261

• Collagen: Bổ sung thêm lượng collagen bị thiếu hụt trong các mô sẹo lõm. Collagen có nguồn gốc từ động vật cần trải qua các bước thử nghiệm để tìm kiếm phản ứng dị ứng trước khi tiêm. Đối với collagen được chiết xuất từ người không cần trải qua bước này. Hiệu quả của phương pháp này kéo dài khoảng 6 tháng.
• Mỡ tự thân: Giúp điều trị các mô sẹo sâu gây ra bởi mụn nang nặng. Mô mỡ được lấy từ một vị trí khác của cơ thể bệnh nhân và tiêm vào bên dưới mô sẹo để làm đầy lên. Tuy nhiên, mỡ được hấp thu lại vào cơ thể nên phương pháp này chỉ có hiệu quả trong 6-18 tháng.
• Các filler thế hệ mới: Càng ngày càng có nhiều loại filler ra đời cho hiệu quả tốt, kéo dài hơn được áp dụng trong điều trị sẹo. Tuy nhiên, những phương pháp này đều không cho hiệu quả vĩnh viễn.

THIẾT BỊ SỬ DỤNG SÓNG SIÊU ÂM, SÓNG RADIO

Những năng lượng sóng radio (RF) sẽ phân tán các năng lượng nhiệt có kiểm soát bên dưới da, giúp tăng sinh mô collagen. Tuy nhiên, hiệu quả tác động trên sẹo mụn vẫn còn hạn chế. Năng lượng nhiệt RF kết hợp với các thiết bị khác như lăn kim cũng đem lại hiệu quả mới mẻ.

LĂN KIM VI ĐIỂM

Lăn kim là một phương thức trị liệu an toàn, xâm nhập tối thiểu, có tính thẩm mỹ cao đối với nhiều tình trạng da khác nhau bao gồm: Mụn, sẹo mụn, nếp nhăn, rạn da. Bởi nó đã được chứng minh có những tác động thay đổi về mô với thời gian hồi phục nhanh sau điều trị, ít tác dụng phụ và mang lại kết quả ngoạn mục.

trang 262

Trước khi lăn kim Sau khi lăn kim

Lăn kim là phương thức lựa chọn thay thế hữu hiệu cho nhiều thủ thuật khác như tái tạo bề mặt da và peel da bằng hóa ở chất mức độ sâu.

ĐỐI VỚI SẸO LỒI VÀ SẸO PHÌ ĐẠI

Trong khi điều trị sẹo lõm tập trung vào việc lấp đầy mô sẹo bằng các phương pháp tái tạo bề mặt da như: Laser, lăn kim… thì điều trị sẹo lồi lại chủ yếu tập trung tác động lên sự quá phát collagen tại chỗ bằng các biện pháp như: Tiêm steroid, áp lạnh bằng nitơ lỏng, laser PDL, tia xạ…

TIÊM STEROID TRONG TỔN THƯƠNG

Giúp làm thoái biến mô sẹo và làm xẹp tổn thương, hạn chế tiến triển kích thước của chúng. Mặc dù tỷ lệ tái phát là khó ước đoán được nhưng tỷ lệ thành công có thể sẽ được đẩy cao lên nếu kết hợp với các phương pháp khác như phẫu thuật hoặc áp lạnh. Có thể xảy ra tác dụng phụ như: Teo da, giãn mạch, rối loạn sắc tố tại vị trí tiêm.

trang 263

Cần theo dõi quá trình đáp ứng và tiến hành nhiều lần nếu phù hợp để đạt được hiệu quả mong muốn.

PHẪU THUẬT CHỈNH SẸO

Nếu sử dụng đơn độc sẽ có tỷ lệ tái phát cực kỳ cao, dao động từ 50-100% và thường kết quả sau đó là hình thành sẹo với kích thước lớn hơn ban đầu. Do vậy, bác sĩ có thể cân nhắc phối hợp nhiều phương án khác như tiêm steroid, thoa imiquimod tại chỗ, hoặc sử dụng miếng gel silicone (sử dụng tối thiểu 12 tiếng mỗi ngày trong vòng vài tháng liên tục).

ÁP LẠNH BẰNG NITƠ LỎNG

Thông qua tác động thay đổi biệt hóa và hoạt động của các nguyên bào sợi, tác động làm giảm sự quá phát của sẹo lồi. Thường sử dụng phối hợp các phương pháp khác để mang lại hiệu quả tốt hơn.

PULSED DYE LASER (PDL)

Dưới tác động của các tia laser với bước sóng phù hợp sẽ phá hủy các vi mạch máu tăng sinh nuôi dưỡng và giảm dần kích thước cũng như độ dày của sẹo, đặc biệt là làm giảm nhanh màu đỏ của sẹo, đưa sẹo về màu sắc bình thường của da.

TIA XẠ

Dành cho những trường hợp kháng trị, tuy nhiên có nhiều tác dụng phụ đi kèm kể cả hoạt tính sinh ung thư của nó.

Nhìn chung, điều trị sẹo là một quá trình kéo dài, phức tạp và chưa có phương án nào trọn vẹn mà cần sự phối hợp của nhiều phương pháp khác nhau tùy thuộc mức độ sẹo và cơ địa của mỗi người. Bạn hãy cùng với bác sĩ thảo luận thật kỹ trước khi đưa ra quyết định điều trị, làm thế nào mang lại hiệu quả cao nhất nhé!