Thuốc bôi trị sẹo có hiệu quả không

Qua hơn hai thập kỷ, các nỗ lực nghiên cứu đã mang lại rất nhiều lựa chọn cho các bác sĩ cũng như bệnh nhân về các phương pháp điều trị sẹo. Trong đó, thuốc bôi trị sẹo là một phương pháp được quan tâm nhiều nhất chính bởi tính đơn giản và kinh tế của nó.

Tuy nhiên, sử dụng thuốc bôi trị sẹo đơn độc thực tế chưa mang lại hiệu quả điều trị sẹo rõ ràng, nó chỉ được sử dụng kết hợp với các phương pháp trị sẹo chuyên biệt khác.

CÁC THÀNH PHẦN THƯỜNG GẶP TRONG THUỐC BÔI TRỊ SẸO

Dưới đây là một số thành phần thường có trong thuốc bôi trị sẹo:

• Silicone gel: Được sử dụng rộng rãi trong điều trị sẹo tác dụng trên cơ chế tăng giữ nước, làm giảm sự mất nước từ vết sẹo, phục hồi cân bằng nội môi, giảm mao mạch, từ đó sẹo cải thiện tốt về độ đàn hồi, màu sắc, độ cứng, độ rộng, độ lồi, sự mềm mịn, mạch máu, thể tích, ngứa, sẫm màu.
• Hyaluronic acid: Hyaluronic acid là một chất giữ ẩm tự nhiên có trong chất nền ngoại bào của cơ thể và các vết thương mà khi lành không để lại sẹo ở thai nhi, chúng tạo ra một môi trường thuận lợi để tái tạo da. Hyaluronic acid hiện nay được sử dụng rộng rãi, trong thành phần các kem dưỡng ẩm để làm ẩm và trẻ hóa da, cũng như trong miếng dán bảo vệ vết thương.

trang 251

• Vitamin C: Tên khoa học là ascorbic acid là một chất chống oxy hóa đồng thời kích thích tổng hợp collagen giúp thúc đẩy sự lành thương, cải thiện độ đàn hồi da, giảm đỏ da, chống lại các tổn thương và ngăn hình thành sắc tố do tia cực tím gây ra. Do đó, vitamin C được sử dụng nhiều trong kem chống nắng và các sản phẩm chăm sóc da. Nó cũng được kết hợp với hyaluronic acid hoặc silicone gel để điều trị sẹo.
• Vitamin E: tương tự như vitamin C thì vitamin E (tocotrienol) cũng là một chất chống oxy hóa được sử dụng rộng rãi. Tuy nhiên, hiệu quả trong điều trị sẹo vẫn chưa rõ ràng.
• Dầu Emu: dầu Emu có tính chống viêm và chống oxy hóa, là một loại thuốc được thổ dân điều trị vết thương.
• Chiết xuất hành tây (onion extract, extractum cepae): Có đặc tính chống oxy hóa, chống viêm, chống nhiễm trùng và dùng trong điều trị bỏng, sẹo phì đại, sẹo lồi và điều trị các vết thương nhờ tác dụng ức chế tăng sinh nguyên bào sợi, đồng thời gây ra sự phân hủy collagen mới. Các sản phẩm có chiết xuất hành tây như: Mederma®, Contractubex®, Cybele® Scagel, Erase® Gel, Kaloi- don gel.
• Cây rau má (Centella asiatica): Là thảo dược dùng trong đông y để chữa lành vết thương và giảm sẹo nhờ các hoạt chất có mà nó chứa như: Asiaticoside, asiatic acid và madecassic acid. Những hoạt chất này làm tăng sản sinh tế bào, sản xuất collagen, mô hạt, tăng sinh mạch. Nhờ đó tăng nhanh sự liên kết collagen, tái tạo biểu mô, tăng nhanh sự co hồi của vết thương.
• Hippophae rhamnoides: Chiết xuất từ cây hắc mai biển, chứa rất nhiều thành phần như: Avonoid, carotenoid, steroid, vitamin C, E, K, tannin và glyceride của acid palmitic, acid stearic, acid oleic… có vai trò chống oxy hóa, hỗ trợ miễn dịch, bảo vệ tế bào và tái tạo mô, chữa lành vết thương hiệu quả.

trang 252

• Bulbine frutescens: Trong y học cổ truyền của Nam Phi, gel chiết xuất từ lá của Bulbine frutescens, thường được dùng để điều trị các vết thương và vết bỏng với tốc độ co rút nhanh hơn và tăng độ bền của vết thương.
• Oleuropein: Là thành phần chính của chiết xuất lá olive với đặc tính chống oxy hóa và chống viêm, có mặt trong rất nhiều sản phẩm chăm sóc da. Nó đã được sử dụng ở Iran để điều trị bệnh da và các vết thương.
• TGF- : Là chất có trong mô của thai nhi, được cho là mang đặc β tính không để lại sẹo khi lành thương. Tuy nhiên, vẫn cần một số nghiên cứu dài hơn để xác định việc điều trị sẹo bằng các yếu tố tăng trưởng.
• EGF: Cũng là một yếu tố tăng trưởng có tác dụng làm tăng sự tái tạo thượng bì và tăng độ bền của vết thương.
• IL-10: Là một chất chống viêm mạnh có vai trò quan trọng trong sự lành thương thai nhi. Nó ức chế cytokine viêm (chất thúc đẩy xơ hóa và tạo sẹo), tối ưu hóa chức năng nguyên bào sợi và biệt hóa, quyết định cấu trúc da, hạn chế đỏ da do sẹo tạo thành.

Hiệu quả của thuốc bôi trị sẹo là không rõ ràng và không có một phương pháp trị sẹo đơn độc nào có hiệu quả đối với mọi loại sẹo mụn. Cần kết hợp với thủ thuật can thiệp khác để mang lại hiệu quả cao nhất.

trang 253

VITAMIN E CÓ TRỊ SẸO KHÔNG?

Vitamin E được biết đến là thành phần chống oxy hóa hòa tan trong lipid chính của da (chủ yếu là -tocopherol trong α chất bã nhờn) và có mặt trong nhiều mỹ phẩm chống lão hóa và bảo vệ da.

Tuy nhiên, các bằng chứng về hiệu quả của vitamin E trong việc làm lành thương, cải thiện bề mặt sẹo bỏng hoặc sẹo mụn chủ yếu có tình chất giai thoại và hiện có rất ít những bằng chứng hỗ trợ quan điểm trên. Cụ thể:

ĐỐI VỚI DẠNG BÔI: Chưa có bằng chứng rõ ràng và chưa được FDA chấp thuận sử dụng vitamin E dạng bôi trong điều trị những vấn đề về da.

Vai trò ghi nhận sau khi thoa vitamin E cho thấy làm tăng hydrate hóa lớp sừng da, cải thiện khả năng gắn kết nước của da. Tuy nhiên, xét thực sự về lâu dài thì có rất ít hiệu quả khi sử dụng dạng bôi tại chỗ bởi vì độ ổn định của sản phẩm giảm đi chẳng mấy chốc sau khi sản phẩm được mở nắp và tiếp xúc với không khí, ánh sáng.

Một nghiên cứu của tác giả Baumann và cộng sự ghi nhận: Vitamin E dạng bôi không mang lại bất kỳ thay đổi nào về mặt thẩm mỹ sẹo, thậm chí số trường hợp sử dụng vitamin E bôi tại chỗ xuất hiện triệu chứng đỏ, ngứa do viêm da tiếp xúc, hồng ban đa dạng... Một nghiên cứu khác cho thấy vitamin E giúp làm liền thương và giảm hình thành sẹo lồi hoặc sẹo quá phát khi sử dụng trên trẻ em.

trang 254

Trong nghiên cứu năm 2014 của Pereira và cộng sự, kết quả khi sử dụng màng kết dính sinh học polymer chứa tinh chất lô hội và vitamin E acetate mang lại hiệu quả khả quan trong điều trị bỏng.

ĐỐI VỚI DẠNG UỐNG: Chưa có ghi nhận về hiệu quả của viên uống vitamin E trong điều trị sẹo.

Với những người khỏe mạnh, nhu cầu khuyến cáo sử dụng dừng ở mức 6-10 mg -tocopherol hoặc tương đương. Khi sử dụng quá α nhiều vitamin E có thể gây ra một số tác hại như: Buồn nôn, tiêu chảy, đau quặn bụng, chán ăn, đau đầu, nhìn mờ, nổi ban da, bầm máu hoặc xuất huyết.

Tóm lại, những dữ liệu hiện có không có đủ bằng chứng về việc sử dụng vitamin E như là sản phẩm đơn trị liệu trong các vấn đề về sẹo như cộng đồng mạng xôn xao, thậm chí còn kèm theo những tác dụng phụ khác. Việc dành thời gian điều chỉnh chế độ ăn uống giàu vitamin E có thể là một lựa chọn không tồi dành cho những ai mong muốn một làn da khỏe đẹp.

Còn với các tình trạng sẹo, tốt nhất bạn hãy dành chút thời gian trao đổi với bác sĩ da liễu để lựa chọn phương án điều trị có hiệu quả và phù hợp nhất với bạn. Không nên sử dụng tùy tiện, vì một số chất nếu sử dụng không phù hợp sẽ khiến vết sẹo có xu hướng tăng sắc tố và nặng nề hơn ban đầu.